न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं । विषय: आत्महत्या तथा आत्मदाहका बढ्दो घटनाको रोकथामका लागि नेपाल प्रहरीको नीतिगत भूमिका सुदृढ गर्ने सम्बन्धमा।

पछिल्लो समय देशका विभिन्न स्थानमा आत्मदाह, नदीमा हाम फाल्ने तथा अन्य माध्यमबाट आत्महत्याका प्रयास र घटनाहरू सार्वजनिक भइरहेका छन्।

यस्ता घटनाले केवल एक व्यक्तिको जीवन मात्र समाप्त गर्दैनन्, परिवार, समुदाय र समग्र समाजमा गहिरो मनोवैज्ञानिक तथा सामाजिक प्रभाव पार्छन्। सार्वजनिक स्थानमा हुने यस्ता घटनाले नक्कल गर्ने (copycat) जोखिमसमेत बढाउन सक्छन्, त्यसैले रोकथामका लागि समन्वित प्रयास आवश्यक हुन्छ।

नेपाल प्रहरी सार्वजनिक सुरक्षा तथा नागरिकको जीवन रक्षाको प्रमुख जिम्मेवार निकाय भएकाले आत्महत्या रोकथामलाई पनि समुदाय–आधारित प्रहरी सेवाको महत्वपूर्ण प्राथमिकतामा राख्न आवश्यक देखिन्छ।

नीतिगत सुझाव
१. आत्महत्या रोकथामलाई समुदाय–प्रहरी साझेदारी कार्यक्रमको प्राथमिकतामा समावेश गर्ने।

२. प्रत्येक जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा आत्महत्या जोखिम मूल्याङ्कन तथा तत्काल उद्धारका लागि स्पष्ट कार्यविधि (Standard Operating Procedure - SOP) लागू गर्ने।

३. पुल, नदी, अग्ला भवन तथा आत्महत्याको उच्च जोखिम रहेका सार्वजनिक स्थानहरूको जोखिम नक्साङ्कन गरी नियमित गस्ती तथा निगरानी बढाउने।

४. सबै तहका प्रहरी कर्मचारीलाई मानसिक स्वास्थ्य, संकटमा रहेका व्यक्तिसँग संवाद गर्ने सीप (Crisis Intervention), तथा आत्महत्या रोकथामसम्बन्धी नियमित तालिम प्रदान गर्ने।

५. स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, स्थानीय तह, मानसिक स्वास्थ्य सेवा प्रदायक संस्था, अस्पताल तथा नागरिक समाजसँग समन्वय गरी बहु–निकाय (Multi-agency) प्रतिक्रिया प्रणाली विकास गर्ने।

६. सामाजिक सञ्जाल वा अन्य माध्यमबाट प्राप्त आत्मघाती संकेतहरूको कानुन, गोपनीयता र मानवअधिकारको सम्मान गर्दै समयमै मूल्याङ्कन र आवश्यक समन्वय गर्ने संयन्त्र विकास गर्ने।

७. आत्महत्या प्रयास गरेका व्यक्तिलाई अपराधीको रूपमा होइन, संकटमा परेका नागरिकका रूपमा हेर्दै उद्धार, सुरक्षा र आवश्यक सेवामा पहुँच सुनिश्चित गर्ने संवेदनशील कार्यसंस्कृति विकास गर्ने।

८. आत्महत्या तथा आत्मदाहसम्बन्धी घटनाको तथ्याङ्क विश्लेषण गरी जोखिम क्षेत्र, समय, उमेर समूह र कारणहरूको अध्ययनका आधारमा रोकथाम रणनीति तयार गर्ने।

९. जनचेतनामूलक अभियान सञ्चालन गरी मानसिक स्वास्थ्य, तनाव व्यवस्थापन तथा आवश्यक पर्दा सहयोग खोज्ने संस्कृतिलाई प्रवर्द्धन गर्ने।

विश्वास अभिवृद्धि र सुरक्षित समाजमा योगदान बढाउ
आत्महत्या तथा आत्मदाहका बढ्दा घटनाहरू केवल कानुनी वा व्यक्तिगत विषय होइनन्; ती सार्वजनिक सुरक्षा, मानसिक स्वास्थ्य र सामाजिक स्थिरतासँग जोडिएका बहुआयामिक चुनौती हुन्।

नेपाल प्रहरीले समुदाय–केन्द्रित, तथ्यमा आधारित र समन्वयात्मक नीति अवलम्बन गर्न सके धेरै अमूल्य जीवन जोगाउन, नागरिकको विश्वास अभिवृद्धि गर्न तथा सुरक्षित समाज निर्माणमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याधउन सक्छ।