न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौंमा कारोबार संख्या १५५ प्रतिशत र कुल मूल्य २१७ प्रतिशतले बढ्दा बजारमा नयाँ तरंग

काठमाडौं, ३१ भदौ । लामो समयदेखि सुस्त देखिएको नेपालको घरजग्गा बजारमा फेरि चहलपहल बढ्न थालेको छ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कर्जा प्रवाह, तरलताको अवस्था, आर्थिक गतिविधिमा आएको सुधार र खरिदकर्ताको बढ्दो सक्रियतासँगै घरजग्गा कारोबारले पुनः गति लिन थालेको तथ्यांकले देखाएको छ।

नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा नेपालमा घरजग्गाको कुल कारोबार रकम ७ खर्ब २० अर्ब ८६ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यस्तो कारोबार रकम ३ खर्ब ८६ अर्ब १५ करोड रुपैयाँ थियो। यसरी हेर्दा एक वर्षमै घरजग्गा कारोबारको रकममा ठूलो उछाल आएको देखिन्छ।

तर यहाँ एउटा महत्त्वपूर्ण प्रश्न उठ्छ—कारोबार रकम बढ्नु मात्रै घरजग्गा बजार स्वस्थ भएर विस्तार भएको संकेत हो कि जग्गाको मूल्य, स्थान र कारोबारको संरचनामा आएको परिवर्तनको परिणाम हो? यही प्रश्नले पछिल्लो घरजग्गा बजारको वास्तविक चित्र बुझ्न थप विश्लेषण आवश्यक बनाएको छ।

राष्ट्र बैंकका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा घरजग्गाको कुल कारोबार संख्या अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा ४.७४ प्रतिशतले बढेको छ। आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा भने यस्तो कारोबार संख्या १.८४ प्रतिशतले घटेको थियो।

चौथो त्रैमासमा झन् तीव्र गति
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासमा घरजग्गा कारोबारको गति अझ तीव्र देखिएको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा कुल कारोबार संख्या १२.२५ प्रतिशतले बढेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ।

त्यस अवधिमा लिखत पारितको कारोबार संख्या १२.२८ प्रतिशतले बढेको छ। राजीनामा कारोबार त झन् २२.८८ प्रतिशतले बढेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा राजीनामा कारोबारको वृद्धि ८.१५ प्रतिशत मात्र थियो।

यसले घरजग्गा बजारमा केवल कागजी कारोबार नभई स्वामित्व हस्तान्तरणको गतिविधिसमेत बढेको संकेत गर्छ। तर बजारमा चहलपहल फर्किँदैमा विगतमा देखिएका समस्या स्वतः समाप्त भएका छन् भन्ने निष्कर्ष निकाल्न भने हतार हुनेछ।

घरजग्गाको कारोबार भएको कुल क्षेत्रफल पनि १५.४१ प्रतिशतले बढेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो क्षेत्रफल २.९८ प्रतिशतले घटेको थियो।

७ खर्बको कारोबार, तर अर्थतन्त्रलाई प्रश्न
घरजग्गा कारोबारको रकम ७ खर्ब २० अर्ब ८६ करोड रुपैयाँ पुग्नु आफैंमा ठूलो आर्थिक गतिविधि हो। चौथो त्रैमासमा मात्रै २ खर्ब ७५ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो कारोबार रकम १ खर्ब २७ अर्ब ६१ करोड रुपैयाँ थियो।

तर घरजग्गामा पैसा घुम्नु र उत्पादनशील क्षेत्रमा लगानी बढ्नु एउटै कुरा होइन। जग्गाको मूल्य बढ्दै जाँदा कारोबार रकम बढ्न सक्छ, तर त्यसले रोजगारी, उत्पादन र निर्यातमा प्रत्यक्ष योगदान कति पुर्याढयो भन्ने छुट्टै प्रश्न हो।

अर्थतन्त्रमा पैसा चलायमान हुनु सकारात्मक पक्ष हो। तर पूँजीको ठूलो हिस्सा उत्पादन, उद्योग, कृषि, पर्यटन वा प्रविधिमा जानुको सट्टा केवल जग्गा खरिद–बिक्रीमा केन्द्रित भयो भने त्यसले दीर्घकालीन आर्थिक संरचनामा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने बहस आवश्यक छ।

सरकारको राजस्व पनि बढ्यो
घरजग्गा कारोबार बढेसँगै सरकारको राजस्वमा पनि वृद्धि भएको छ। समीक्षा अवधिमा घरजग्गा कारोबारबाट संकलित राजस्व ४८.२६ प्रतिशतले बढेको छ।

त्यस्तै, घरजग्गा कारोबारबाट संकलित पुँजीगत लाभकर ६३.२२ प्रतिशतले बढेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा यस्तो लाभकर २९.९८ प्रतिशतले बढेको थियो।

राजस्व वृद्धिले सरकारलाई तत्कालीन वित्तीय स्रोत उपलब्ध गराए पनि घरजग्गा कारोबारबाट आउने राजस्वलाई नियमित र दीर्घकालीन उत्पादनशील आम्दानीसँग तुलना गरेर हेर्नुपर्ने हुन्छ। कारोबार घट्दा राजस्व पनि घट्ने भएकाले सरकारको आम्दानीको यो स्रोत बजारको उतारचढावसँग प्रत्यक्ष जोडिएको हुन्छ।

बैंक कर्जा बढेपछि बजारमा चलायमान
घरजग्गा क्षेत्रमा प्रवाह भएको बैंक कर्जा, आवासीय घरजग्गा कर्जासहित, ६.९३ प्रतिशतले बढेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको चौथो त्रैमासमा यस्तो कर्जा ५.८६ प्रतिशतले बढेको थियो।

बैंकिङ प्रणालीबाट कर्जा विस्तार हुनु घर तथा आवास निर्माणका लागि आवश्यक वित्तीय पहुँच बढेको संकेत हुन सक्छ। तर कर्जा विस्तारसँगै कर्जाको गुणस्तर, ऋणीको भुक्तानी क्षमता र धितोको वास्तविक मूल्यांकन पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।

जग्गाको मूल्य बढेको देखाएर ऋण बढाउने र ऋणकै भरमा जग्गाको मूल्य अझ बढाउने चक्र नबनोस् भन्ने विषयमा नियामक निकाय सतर्क हुनुपर्ने देखिन्छ।

बागमतीमा सबैभन्दा ठूलो उछाल
प्रदेशगत तथ्यांकले घरजग्गा कारोबारको केन्द्र अझै सहरी तथा आर्थिक रूपमा सक्रिय क्षेत्रमै रहेको देखाउँछ।

आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासमा बागमती प्रदेशमा घरजग्गाको राजीनामा कारोबार संख्या ६९.३८ प्रतिशतले बढेको छ। मधेश प्रदेशमा भने यस्तो कारोबार संख्या ३.४४ प्रतिशतले घटेको छ।

कारोबार भएको कुल क्षेत्रफलमा पनि बागमती प्रदेशको वृद्धि ५०.२४ प्रतिशत छ। मधेश प्रदेशमा भने यस्तो क्षेत्रफल ६.१९ प्रतिशतले घटेको छ।

घरजग्गा कारोबारको कुल मूल्य सातवटै प्रदेशमा बढेको छ। बागमती प्रदेशमा कुल मूल्यको वृद्धि १७५.३३ प्रतिशत रहेको छ भने मधेश प्रदेशमा ३१.९८ प्रतिशत वृद्धि भएको छ।

यसले घरजग्गा बजारको पुनरुत्थान समान रूपमा देशभर फैलिएको भन्दा पनि आर्थिक गतिविधि बढी केन्द्रित भएका क्षेत्रमा यसको प्रभाव तीव्र रहेको देखाउँछ।

काठमाडौंमा ‘बूम’, मूल्य र कारोबार दुवैमा उछाल
महानगरपालिकाको तथ्यांक अझ रोचक छ। काठमाडौं महानगरपालिकामा आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को चौथो त्रैमासमा घरजग्गाको कुल कारोबार संख्या अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १५५.७४ प्रतिशतले बढेको छ।

ललितपुरमा १३६.९२ प्रतिशत, पोखरामा १०८.७१ प्रतिशत, भरतपुरमा ६३.०४ प्रतिशत, विराटनगरमा ४७.५९ प्रतिशत र वीरगञ्जमा २९.१९ प्रतिशतले कारोबार संख्या बढेको छ।

काठमाडौं महानगरपालिकामा कारोबार भएको कुल क्षेत्रफल २०८.२२ प्रतिशतले बढेको छ। अझ कारोबारको कुल मूल्यमा काठमाडौंमा २१७.४० प्रतिशतको वृद्धि देखिएको छ।

यही तथ्यांकले काठमाडौंको घरजग्गा बजारमा पैसा र माग दुवैको गतिविधि तीव्र भएको देखाउँछ। तर कारोबार रकमको वृद्धिलाई मात्र आधार बनाएर काठमाडौंको सम्पत्ति मूल्य स्थायी रूपमा बढ्ने निष्कर्ष निकाल्न भने मिल्दैन। ब्याजदर, कर्जा नीति, आयस्तर, रोजगारी, बसाइँसराइ, पूर्वाधार र सरकारी नीतिले आगामी बजारलाई प्रभावित गर्न सक्छन्।

२.५ देखि १० आनाका टुक्रामा बढी कारोबार
समीक्षा अवधिमा सातवटै प्रदेशमा २.५ देखि १० आनासम्म क्षेत्रफल भएका जग्गाका टुक्राको कारोबार सबैभन्दा धेरै भएको छ।

यसले ठूलो भू–भागभन्दा आवासीय तथा मध्यम आकारका जग्गाप्रति बजारको माग बढी रहेको संकेत गर्छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षमा मधेश प्रदेशमा २० आनाभन्दा बढी क्षेत्रफल भएका जग्गाका टुक्राको कारोबार बढी थियो। अहिले भने मधेशसहित सबै प्रदेशमा २.५ देखि १० आनासम्मका जग्गाको कारोबार अगाडि आएको छ।

चहलपहलसँगै नियमनको परीक्षा
घरजग्गा बजारमा आएको चहलपहललाई अर्थतन्त्रका लागि अवसरका रूपमा लिन सकिन्छ। निर्माण सामग्री, बैंकिङ, वास्तु तथा इन्जिनियरिङ सेवा, श्रम बजार र अन्य सहायक क्षेत्रमा पनि यसको प्रभाव पर्न सक्छ।

तर घरजग्गा बजारको पुरानो रोग—बिचौलियाको चलखेल, अस्वाभाविक मूल्यवृद्धि, कागजी मूल्य र वास्तविक मूल्यबीचको अन्तर, कित्ताकाट तथा भू–उपयोगसम्बन्धी समस्या—फेरि बल्झिन नदिन नियमनकारी निकायले तथ्यमा आधारित निगरानी बढाउनुपर्ने देखिन्छ।

सरकारका लागि पनि चुनौती स्पष्ट छ। कारोबार बढ्दा राजस्व बढ्ने भयो भनेर मात्र सन्तुष्ट हुने कि यो पूँजी उत्पादनशील क्षेत्रमा पनि प्रवाह भइरहेको छ भनेर हेर्ने?

घरजग्गा कारोबारमा आएको उछाललाई केवल ‘मन्दीबाट मुक्ति’ भनेर बुझ्ने कि आवासीय आवश्यकता, लगानीको प्रकृति र समग्र अर्थतन्त्रको स्वास्थ्यसँग जोडेर हेर्ने—अब बहस त्यतातिर जानुपर्ने देखिन्छ।

तथ्यांकले एउटा कुरा स्पष्ट भने गरेको छ—सुस्ताएको घरजग्गा बजारमा फेरि चहलपहल फर्किएको छ। अब सरकार, राष्ट्र बैंक र सम्बन्धित निकायको परीक्षा भनेको यो चहलपहललाई सट्टेबाजी र अस्वाभाविक मूल्यवृद्धिको बाटोमा जान नदिई व्यवस्थित, पारदर्शी र उत्पादनशील आर्थिक गतिविधिसँग जोड्नु हो।

नत्र कारोबारको अंक बढ्दै जाँदा पनि आम नागरिकका लागि घर र जग्गा झन् टाढिँदै जाने अवस्था आउन सक्छ।

बजारमा चहलपहल फर्कनु एउटा कुरा हो, नागरिकको पहुँचमा सुरक्षित आवास र व्यवस्थित सम्पत्ति बजार पुग्नु अर्को कुरा। यही फरकले आगामी दिनको घरजग्गा बजारको वास्तविक सफलता निर्धारण गर्नेछ।