न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं, १८ असोज ।  नेपाली कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको औपचारिक उद्घाटनसँगै पार्टीभित्रको शक्ति संघर्ष, नेतृत्वका लागि दौडधुप र प्रतिनिधि तानातान थप सतहमा आउन थालेको छ ।

महाधिवेशनको मुख्य कार्यक्रम काठमाडौंको खुलामञ्चमा हुँदै गर्दा कांग्रेसको केन्द्रीय कार्यालय रहेको ललितपुरको सानेपा पनि यतिबेला राजनीतिक भेटघाट, गुटगत छलफल र सम्भावित समीकरणको केन्द्र बनेको छ ।

महाधिवेशन प्रतिनिधिहरू नाम दर्ता (रजिस्ट्रेसन) गर्न तथा महाधिवेशनको झोला लिन सानेपा पुगिरहेका छन् । बाहिरबाट हेर्दा यो सामान्य प्रशासनिक प्रक्रिया जस्तो देखिए पनि सानेपाको वातावरण भने त्यतिमै सीमित छैन ।

एउटै पार्टीको झण्डामुनि उभिएका नेता–कार्यकर्ताबीच को कसको पक्षमा छ, कसले कसलाई समर्थन गर्छ र अन्तिम समयमा कुन समूहले बाजी मार्न सक्छ भन्ने हिसाबकिताबसमेत चलिरहेको छ ।

सानेपामा भेला भएका प्रतिनिधिहरूबीच लामो समयपछि भेटघाट गर्ने अवसर पनि जुटेको छ । जिल्लादेखि केन्द्रसम्मका नेता–कार्यकर्ता एकअर्काको राजनीतिक अवस्था बुझ्न, आगामी नेतृत्वका लागि सम्भावित समीकरण पहिल्याउन र आफ्नो पक्षमा समर्थन जुटाउन सक्रिय देखिन्छन् ।

कतिपय प्रतिनिधि खुलेर मत मागिरहेका छन् भने कतिपय भने ‘हेर्दै जाऊँ’ भन्ने शैलीमा अन्तिम समयको राजनीतिक हावा कता बग्छ भन्ने प्रतीक्षामा छन् ।

महाधिवेशन भनेको कांग्रेसका लागि केवल नियमित संगठनात्मक प्रक्रिया होइन । यो नेतृत्वको पुनर्संरचना, शक्ति सन्तुलनको पुनःनिर्धारण र आगामी राजनीतिक यात्राको दिशा तय गर्ने महत्वपूर्ण अवसर पनि हो ।

त्यसैले प्रतिनिधि दर्ता हुने स्थानदेखि उद्घाटन समारोहसम्म देखिएको चहलपहललाई कांग्रेसभित्रको आगामी शक्ति समीकरणको प्रारम्भिक संकेतका रूपमा समेत हेरिएको छ ।

सानेपामा प्रतिनिधिहरूको आगमनसँगै पुराना सम्बन्धहरू ताजा हुँदैछन् । वर्षौंदेखि एउटै राजनीतिक यात्रामा रहेका नेता–कार्यकर्ताबीच आत्मीय भेटघाट भइरहेको छ । तर, आत्मीयताको आवरणभित्र राजनीतिक गणित पनि उत्तिकै सक्रिय छ । ‘कसको पक्षमा कति प्रतिनिधि ?’, ‘कुन जिल्लाको मत कता जाला ?’, ‘अन्तिम समयमा कुन समूहसँग सहकार्य हुन सक्छ ?’ जस्ता प्रश्नले कांग्रेसको महाधिवेशनलाई थप रोचक बनाइरहेको छ ।

प्रतिनिधि नभएका कांग्रेसका नेता–कार्यकर्ता तथा अन्य सदस्यहरू पनि सानेपा पुगिरहेका छन् । उनीहरूको उपस्थिति औपचारिक मतदान प्रक्रियासँग जोडिएको नहुन सक्छ, तर महाधिवेशनको माहोल बुझ्ने, नेताहरूसँग भेटघाट गर्ने र आफ्नो राजनीतिक सम्बन्धलाई सक्रिय बनाउने अवसरका रूपमा सानेपालाई प्रयोग गरिरहेका छन् ।

यहीबीच कांग्रेसभित्र नेतृत्वका आकांक्षीहरूका गतिविधि पनि तीव्र बनेका छन् । सार्वजनिक रूपमा पार्टी एकता, संगठन सुदृढीकरण र विधि–विधानको कुरा गरिए पनि भित्रभित्रै भने प्रतिनिधिको मनोविज्ञान बुझ्ने, समर्थनको आधार बलियो बनाउने र सम्भावित प्रतिस्पर्धीको शक्ति आँकलन गर्ने काम चलिरहेको छ ।

कांग्रेसको महाधिवेशनमा नाराभन्दा पनि प्रतिनिधिको मत निर्णायक हुन्छ । मञ्चमा देखिने भीडले नेतृत्व चयन गर्दैन, बन्द कोठाभित्र हुने छलफल र मतदानले नेतृत्वको भविष्य निर्धारण गर्छ । त्यसैले उद्घाटन समारोहमा देखिने भीड, नेताहरूको भाषण र कार्यकर्ताको उत्साहभन्दा पनि प्रतिनिधिहरूको वास्तविक झुकावले महाधिवेशनको परिणाम निर्धारण गर्नेछ ।

आज दिउँसो २ बजे काठमाडौंको खुलामञ्चमा हुने उद्घाटन समारोहले कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनलाई औपचारिक रूपमा अगाडि बढाउनेछ । कांग्रेसले असोज १८ गते खुलामञ्चमा महाधिवेशन उद्घाटन गर्ने औपचारिक जानकारी यसअघि नै दिएको थियो ।

उद्घाटन समारोहमा पार्टीका शीर्ष नेताहरू, महाधिवेशन प्रतिनिधि, शुभेच्छुक तथा ठूलो संख्यामा नेता–कार्यकर्ताको उपस्थिति रहने अपेक्षा गरिएको छ । खुलामञ्चमा हुने कार्यक्रम कांग्रेसका लागि राजनीतिक शक्ति प्रदर्शनको अवसरसमेत बन्ने देखिन्छ । कुन समूहको उपस्थिति कति बलियो हुन्छ भन्ने विषयले पनि राजनीतिक वृत्तमा अर्थ राख्नेछ ।

तर उद्घाटनको भव्यता र नाराको गुञ्जायमानभन्दा महत्वपूर्ण विषय त्यसपछि सुरु हुने बन्दसत्र र निर्वाचन प्रक्रिया हो । महाधिवेशनको वास्तविक परीक्षा त्यहीँबाट सुरु हुनेछ ।

ठूलो संख्यामा महाधिवेशन प्रतिनिधिको सहभागिता रहने भएकाले कांग्रेसले खुलामञ्चमै बन्दसत्र सञ्चालनको तयारी गरेको छ । बन्दसत्रमा पार्टीको सांगठनिक अवस्था, राजनीतिक कार्यदिशा, आगामी रणनीति र नेतृत्वसँग सम्बन्धित विषयमा छलफल हुनेछन् । त्यसपछि निर्वाचन प्रक्रियाले कांग्रेसको आगामी नेतृत्व र पदाधिकारीको स्वरूप निर्धारण गर्नेछ ।

कांग्रेसको वर्तमान राजनीतिक यात्रालाई हेर्दा १५औँ महाधिवेशन आफैंमा निर्णायक मोड बन्न सक्ने देखिन्छ । मुलुकको बदलिँदो राजनीतिक परिस्थिति, नयाँ पुस्ताको बढ्दो हस्तक्षेप, परम्परागत गुटगत राजनीति र नेतृत्व परिवर्तनको बहसबीच कांग्रेसले कस्तो दिशा रोज्छ भन्ने चासो पार्टीभित्र मात्र होइन, राष्ट्रिय राजनीतिमै छ ।

एकातिर पुरानो पुस्ताको अनुभव र संगठनात्मक पकड छ भने अर्कोतर्फ नयाँ पुस्ताले नेतृत्वमा पुस्तान्तरण, कार्यशैली परिवर्तन र पार्टीलाई समयअनुकूल बनाउनुपर्ने आवाज उठाउँदै आएको छ । यही दुई धारबीचको सन्तुलनले पनि महाधिवेशनको परिणाममा प्रभाव पार्ने देखिन्छ ।

कांग्रेसभित्रको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको गुट र समूहबीचको समीकरण हो । पार्टीमा गुट हुनु नयाँ विषय होइन । तर महाधिवेशनको समयमा गुटगत समीकरण अझ स्पष्ट देखिन्छ ।

एउटा समूहका नेताहरू अर्को समूहका प्रतिनिधिसँग संवादमा देखिनु, व्यक्तिगत सम्बन्धका आधारमा समर्थन खोजिनु र अन्तिम समयमा नयाँ समीकरण बन्नु कांग्रेसको महाधिवेशनको पुरानै राजनीतिक शैली हो ।

यसपटक पनि त्यही शैली दोहोरिने संकेत देखिएको छ । बाहिरबाट हेर्दा प्रतिस्पर्धा पदका लागि जस्तो देखिए पनि यसको प्रभाव आगामी दिनमा पार्टीको नीति, संगठन र सरकारमा कांग्रेसको भूमिकासम्म पुग्न सक्छ । त्यसैले महाधिवेशनमा हुने प्रत्येक राजनीतिक सहमति र असहमतिको प्रभाव तत्कालीन परिणामभन्दा धेरै परसम्म जाने सम्भावना छ ।

सानेपामा अहिले देखिएको चहलपहल त्यसैको प्रारम्भिक दृश्य हो । दर्ताको लाइनमा उभिएका प्रतिनिधि, हातमा बोकेको महाधिवेशनको झोला, समूह–समूहमा भइरहेको छलफल र नेताहरूको आवतजावतले कांग्रेसभित्रको चुनावी तापक्रम बढ्दै गएको संकेत गर्छ ।

तर कांग्रेसका लागि चुनौती केवल नयाँ नेतृत्व चयन गर्नु मात्र होइन । महाधिवेशनपछि पार्टीलाई कसरी एकताबद्ध बनाउने, गुटगत तिक्तता कसरी कम गर्ने, संगठनलाई गाउँसम्म कसरी बलियो बनाउने र जनतासँगको सम्बन्धलाई कसरी पुनर्जीवित गर्ने भन्ने प्रश्न अझ ठूलो छ ।

निर्वाचनमा विजयी हुने समूहले पराजित पक्षलाई कसरी समेट्छ भन्ने कुराले पनि कांग्रेसको भविष्य निर्धारण गर्नेछ । महाधिवेशनमा प्रतिस्पर्धा स्वाभाविक भए पनि त्यसपछि पार्टी विभाजित मनोविज्ञानमा रह्यो भने त्यसको राजनीतिक मूल्य कांग्रेसले नै चुकाउनुपर्नेछ ।

अहिलेका लागि भने कांग्रेसको ध्यान खुलामञ्चमा केन्द्रित छ । सानेपामा प्रतिनिधिको भेटघाट र मत माग्ने क्रम जारी छ । खुलामञ्चमा उद्घाटनको तयारी तीव्र छ । नेताहरू भाषणको तयारीमा छन् भने प्रतिनिधिहरू भने आफ्नो राजनीतिक निर्णयको तयारीमा ।

कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशनको यो चहलपहलले एउटा स्पष्ट सन्देश दिएको छ—महाधिवेशनको मञ्च तयार हुँदैछ, तर वास्तविक प्रतिस्पर्धा मञ्चभन्दा बाहिर सुरु भइसकेको छ ।

सानेपामा देखिएको भीड केवल दर्ताका लागि आएको भीड होइन; त्यो कांग्रेसको आगामी नेतृत्वको सम्भावित शक्ति परीक्षणको प्रारम्भिक दृश्य पनि हो ।

अब हेर्न बाँकी छ—उद्घाटनको मञ्चमा गुञ्जिने भाषणले प्रतिनिधिको मन जित्छ कि बन्दसत्रका छलफल, व्यक्तिगत सम्बन्ध र अन्तिम समयको राजनीतिक गणितले कांग्रेसको आगामी नेतृत्वको बाटो तय गर्छ ।

आज खुलामञ्चमा झण्डा फहरिनेछ, भाषण हुनेछन्, नाराहरू गुञ्जिनेछन् । तर कांग्रेसको वास्तविक फैसला भने प्रतिनिधिको मतपेटिकाभित्र हुनेछ । त्यही मतले कसैलाई नेतृत्वको शिखरमा पुर्‍याउनेछ, कसैलाई पुनः प्रतीक्षामा राख्नेछ र कसैको दशकौँ पुरानो राजनीतिक प्रभावको अन्तिम परीक्षा पनि लिन सक्छ ।

त्यसैले कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन अहिले केवल एउटा पार्टीको महाधिवेशन रहेन । यो कांग्रेसभित्रको पुरानो शक्ति संरचना, नयाँ पुस्ताको आकांक्षा र आगामी राष्ट्रिय राजनीतिमा पार्टीको स्थान निर्धारण गर्ने निर्णायक राजनीतिक परीक्षा बन्दै गएको छ ।