न्यूज अभियान
हरेक खबर विशेष खबर

काठमाडौं, २३ असार । नेपाललाई कृषि प्रधान देशका रूपमा चिनिए पनि हरेक वर्ष किसानले रासायनिक मलको अभाव झेल्नुपर्ने अवस्था दोहोरिँदै आएको छ।

विशेषगरी धान, मकै, गहुँ तथा तरकारी खेतीको मुख्य सिजन सुरु हुनासाथ मलको हाहाकार हुने गरेको छ।

समयमै मल नपाउँदा किसानहरू खेती गर्न नसक्ने, उत्पादन घट्ने र आर्थिक रूपमा ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपर्ने बाध्यता रहेको छ।

वर्षौंदेखि मल अभावको समस्या दोहोरिए पनि यसको दीर्घकालीन समाधान हुन सकेको छैन। सरकारले प्रत्येक वर्ष मल आयात, वितरण र व्यवस्थापनका लागि बजेट छुट्याउने तथा आवश्यक प्रक्रिया अघि बढाउने बताए पनि किसानले आवश्यक समयमा मल प्राप्त गर्न सकेका छैनन्।

मलको अभावका कारण कतिपय किसान लामो लाइनमा बस्न बाध्य हुने गरेका छन् भने कतिपयले बजारमा महँगो मूल्यमा मल खरिद गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।

किसानहरूका अनुसार खेतीको सबैभन्दा महत्वपूर्ण समयमा मल उपलब्ध नहुँदा उत्पादनमा प्रत्यक्ष असर परेको छ। धान रोपाइँ, मकै छर्ने वा तरकारी खेती गर्ने समयमा मल नपाउँदा बालीको वृद्धि कमजोर हुने, उत्पादन घट्ने र लगानीसमेत जोखिममा पर्ने गरेको उनीहरूको गुनासो छ। यसले किसानको आम्दानी मात्र होइन, समग्र कृषि उत्पादन र खाद्य सुरक्षामा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्ने कृषि विज्ञहरूको भनाइ छ।

सरकारले किसानलाई सहज रूपमा मल उपलब्ध गराउने उद्देश्यले कृषि सामग्री संस्थान र साल्ट ट्रेडिङ निगममार्फत मल वितरण गर्दै आएको छ।

तर, मागअनुसार पर्याप्त मल आयात गर्न नसक्नु, खरिद प्रक्रिया ढिलो हुनु, वितरण प्रणाली प्रभावकारी नहुनु तथा केही स्थानमा अनियमितता देखिनुका कारण समस्या वर्षेनी दोहोरिने गरेको छ। कतिपय स्थानमा मल सीमित मात्रामा पुगेपछि किसानहरूबीच प्रतिस्पर्धा हुने र सबैले आवश्यक परिमाणमा मल नपाउने अवस्था रहेको छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा वैदेशिक रोजगारी र अन्य पेशा छोडेर कृषि क्षेत्रमा आकर्षित हुने युवाको संख्या पनि बढ्दै गएको छ। आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरी व्यावसायिक खेती, पशुपालन, माछापालन तथा फलफूल खेतीमा युवाहरू सक्रिय बन्दै गएका छन्।

तर, उत्पादनका लागि अत्यावश्यक रासायनिक मल समयमै नपाउँदा उनीहरूको उत्साहमा समेत असर परेको छ। युवा किसानहरूले सरकारले कृषि क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिँदै समयमै मल उपलब्ध गराउनुपर्ने माग गर्दै आएका छन्। सडकदेखि सदन सम्म कुरा उठिरहन्छन् तर दिर्घकालिन समाधान छैन । 

त्यसो त  नेपालले हरेक वर्ष ठूलो परिमाणमा रासायनिक मल आयात गर्नुपर्ने भएकाले आयात प्रक्रिया समयमै सुरु गरेको भए किसानले मलको राइलो गर्नु पर्ने थिएन ।

जब हरेक बर्ष खेति लगाउने बेला आउछ मलको हाहाकार हुन्छ । बिज्ञका अनुसार मल वितरण प्रणालीलाई पारदर्शी र प्रभावकारी बनाउनु, वास्तविक किसानको पहिचान गरी आवश्यकताअनुसार मल उपलब्ध गराउनु तथा जैविक मलको उत्पादन र प्रयोगलाई पनि प्रोत्साहन गर्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ।

किसानहरूले हरेक वर्ष एउटै समस्या दोहोरिनु राज्यको कमजोरी भएको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार मलको अभावबारे चर्चा गर्नेभन्दा पनि समयमै समाधान गर्ने व्यवस्था आवश्यक छ। कृषि उत्पादन वृद्धि, खाद्य आत्मनिर्भरता र किसानको जीवनस्तर सुधारका लागि मलको सहज उपलब्धता अनिवार्य रहेको उनीहरूको भनाइ छ।

सरकारले कृषि क्षेत्रलाई देशको आर्थिक विकासको प्रमुख आधारका रूपमा लिएको बताइरहे पनि किसानले भने त्यसको अनुभूति गर्न नसकेको गुनासो गरेका छन्।

खेती गर्ने समयमा मल नपाउने अवस्था अन्त्य नभएसम्म कृषि उत्पादन वृद्धि र आत्मनिर्भर बन्ने सरकारी लक्ष्य पूरा गर्न चुनौती कायम रहने देखिन्छ।

त्यसैले सम्बन्धित निकायले दीर्घकालीन योजना बनाएर समयमै मल आयात, प्रभावकारी वितरण र किसानमैत्री नीति लागू गर्नुपर्ने देखिएको छ।