शीतगृहले किसानलाई राहत
सुनसरी, १७ असोजः धरान उपमहानगरपालिका-१३ स्थित कृषि बजारमा निर्माण गरिएको शीतगृह (चिस्यान केन्द्र) ले किसानलाई राहत मिलेको छ । विगतमा बिक्री नभएर आफ्ना उत्पादन खेर फाल्न बाध्य हुने किसानले अहिले बिक्री नभएका कृषि उत्पादन शीतगृहमा भण्डारण गर्न थालेका छन् ।
इटहरीका व्यापारी उमेश खड्काले शीतगृह निर्माण भएपछि किसानलाई बढी भएको उत्पादन भण्डार गरेर राख्न सहज हुनुका साथै फलफूल तथा कृषि उपजको बिक्रीमा सहजता ल्याएको बताउनुभयो । कुनै फलफूल एकैपटक पाक्ने भएकाले तत्काल बजारमा बिक्री गर्दा कम मूल्यमा बेच्नुपर्ने वा बिग्रिने समस्या हुने गरेको थियो ।
शीतगृहमा राखेर १५ देखि २० दिनपछि बिक्री गर्दा पनि फलफूल नबिग्रिने भएकाले किसानलाई फाइदा पुगेको उहाँले बताउनुभयो । “अहिले ड्रागन फ्रुटलगायत फलफूल शीतगृहमा राख्ने गरेका छौँ । दुई हप्तासम्म यहाँ राख्दा पनि नबिग्रिने भएकाले बजारमा बिक्री गर्न सहज भएको छ”, खड्काले भन्नुभयो ।
धनकुटाका व्यापारी उमेश राईले शीतगृह सञ्चालनमा आएपछि कृषि उपजको बिक्री तथा भण्डारणमा सहज भएको बताउनुभयो । लामो दूरी तय गरेर धरानमा कृषि उपज बिक्री गर्न ल्याउँदा कहिलेकाहीँ बिक्री नभएर सित्तैमा बाँड्नुपर्ने वा फालेर जानुपर्ने अवस्था रहेको उहाँले सुनाउनुभयो ।
“पहिले फलफूल तथा तरकारी बिक्री नभएर के गर्ने भन्ने तनाव हुन्थ्यो । सबै खेर जान्थ्यो । तर अहिले सस्तो मूल्यमा शीतगृहमा राखेर घर फर्किन पाइन्छ र पछि आएर बिक्री गर्न सकिने भएकाले धेरै राहत मिलेको छ”, उहाँले भन्नुभयो । जाडो मौसममा फलफूल दुई-तीन दिनसम्म बाहिर राख्न सकिए पनि गर्मीमा एक दिनमै बिग्रिने समस्या रहेकामा शीतगृह निर्माणपछि किसानको मेहनत खेर जानबाट जोगिएको उहाँको भनाइ छ ।
शीतगृह निर्माण भएपछि पहाडी तथा तराई क्षेत्रका किसानलाई ठूलो राहत मिलेको छ । धनकुटा, भोजपुर, तेह्रथुम, सङ्खुवासभा र खोटाङलगायत जिल्लाबाट कृषि उपज बिक्री गर्न आउने किसानका लागि शीतगृह आम्दानी सुरक्षित गर्ने विकल्प बनेको छ ।
कोशी प्रदेश सरकारको भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयले आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा बाली विशेष भण्डार गृह निर्माण कार्यक्रमअन्तर्गत उपलब्ध गराएको रु ४९ लाख ८३ हजार ३०० र कृषि बजार व्यवस्थापन समितिको रु २६ लाख ९७ हजार ८४० गरी कुल रु ७६ लाख ८१ हजार १४० को लागतमा पहिलो शीतगृह निर्माण गरिएको हो ।
शीतगृहमा कृषि उपज भण्डारण गर्ने किसान तथा व्यापारीको माग बढेपछि आव २०७७/७८ मा पनि कोशी प्रदेश सरकारले रु ५० लाख उपलब्ध गराएको थियो । त्यसमा कृषि बजार व्यवस्थापन समितिले रु १७ लाख थप गरी कुल रु ६७ लाखको लागतमा अर्को शीतगृह निर्माण गरिएको कृषिउपज बजार व्यवस्थापन समितिका व्यवस्थापक अध्यक्ष लक्ष्मण भट्टराईले जानकारी दिनुभयो ।
यसैगरी, आँप, केरा, भुइँकटहरलगायत फलफूललाई रसायन प्रयोग नगरी तापक्रम मिलाएर पकाउन यस वर्ष अर्को च्याम्बर निर्माण गर्न लागिएको अध्यक्ष भट्टराईले बताउनुभयो । सङ्घीय सरकारको राष्ट्रिय कृषि आधुनिकीकरण कार्यक्रम र धरान कृषि बजार व्यवस्थापन समितिको ५०/५० प्रतिशत साझेदारीमा उक्त च्याम्बर निर्माण गर्न लागिएको हो । यस वर्ष च्याम्बर निर्माण गरी आगामी असारदेखि किसानलाई सेवा उपलब्ध गराउने गरी काम भइरहेको उहाँले बताउनुभयो ।
अध्यक्ष भट्टराईका अनुसार अहिले शीतगृहमा छ वटा च्याम्बर छन् । एउटा च्याम्बरमा २५ देखि ३० टनसम्म कृषि उपज भण्डारण गर्न सकिन्छ । छ वटा च्याम्बरमध्ये २५ टन क्षमताको एउटा च्याम्बर किसानका लागि आरक्षण गरिएको व्यवस्थापक उहाँले बताउनुभयो ।
शून्य डिग्री तापक्रम कायम रहने शीतगृहमा अहिले आलुको बीउ, जुम्ली स्याउ, नौनी घिउ र भारतबाट ल्याइएको सयपत्री फूल भण्डारण गरिएको अध्यक्ष भट्टराईले जानकारी दिनुभयो । शीतगृहमा ड्रागन फ्रुट एक महिनासम्म, किबी तीन महिनासम्म, आलुको बीउ एक वर्षसम्म र हरियो तरकारी एक हप्ताभन्दा बढी समयसम्म भण्डारण गर्न सकिने उहाँले बताउनुभयो ।
शीतगृहमा कृषि उपज भण्डारण गरेबापत किसानले प्रतिकिलो प्रतिमहिना दुई रुपैयाँ ५० पैसा शुल्क तिर्नुपर्ने व्यवस्था रहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । व्यापारीले पनि बाहिरबाट खरिद गरेर ल्याएका स्याउ, अङ्गुर र अनारजस्ता फलफूल शीतगृहमा राख्ने गरेका छन् । धरानस्थित कृषिउपज बजारमा दैनिक एक हजारभन्दा बढी किसान र करिब २०० व्यापारीबीच कारोबार हुने गरेको छ । जाडो मौसममा भन्दा गर्मी मौसममा शीतगृहले किसानलाई अझ बढी राहत दिने विश्वास गरिएको छ ।
शीतगृह सञ्चालनपछि किसानलाई सहज भए पनि विद्युत् महसुल अत्यधिक लाग्ने र त्यसमा मूल्य अभिवृद्धि कर (भ्याट) समेत जोडिँदा आर्थिक भार बढेको व्यवस्थापक अध्यक्ष भट्टराईले बताउनुभयो । शीतगृहको आम्दानीबाट मुस्किलले विद्युत् महसुल तिर्नुपर्ने अवस्था रहेको उहाँको भनाइ छ । “सरकारले विद्युत् महसुलमा ५० प्रतिशत छुट दिए शीतगृह सञ्चालन सहज हुने थियो”, उहाँले भन्नुभयो ।
